ZOUT
____
Algemeen
------------
Ongeveer 200 miljoen jaar geleden was een groot deel van het tegenwoordige Europa één grote binnenzee. Door klimaatveranderingen en de daarmee gepaard gaande hogere temperaturen is het zeewater geleidelijk verdampt. Er ontstond één dikke laag zout, die door allerlei bodembewegingen naar beneden zonk en gaandeweg bedekt raakte door gesteentelagen van vele honderden meters. Enkele tientallen miljoenen jaren later vonden er een aantal overstromingen plaats die wederom een binnenzee vormden.
Hier gebeurde hetzelfde, het water verdampte en het zout bleef achter.
Deze laatste periode heeft korter geduurd.
De zoutlaag is hier niet zo dik - ongeveer 50 meter en zit dichter aan de oppervlakte.
In Nederland treft men winbaar zout aan in de bodem onder Hengelo en Winschoten.
PEKELWINNING
____________
Vanaf haar oprichting in 1918 wint Akzo Zout Chemie - dit is de nieuwe naam voor KNZ in de locatie Hengelo - het zout door het ondergrondse steenzout in water op te lossen tot pekel. Deze pekel wordt vervolgens ingedampt tot zout. Er wordt tot bovenin de Rötzoutlaag - op een diepte van ± 400 meter - een gat geboord van 17 cm in doorsnede. Om te voorkomen dat het zal instorten of dat de pekel zal wegvloeien wordt het gat bekleed met stalen buizen, die aan elkaar worden geschroefd. Met een kleinere boorbeitel wordt nu in het eerste gat verder geboord, dieper in de zoutlaag. In de eerste serie buizen wordt daarna een tweede serie aangebracht met een doorsnede van ongeveer 10 cm. Wanneer nu door de binnenbuis water wordt gepompt, lost het steenzout op. Het zoute water - pekel - zoekt een uitweg naar boven en stijgt door de buitenbuis op, terwijl onoplosbare stoffen zoals gesteenten beneden blijven.
In de loop der jaren is de techniek van boren en pekelwinning gemoderniseerd, maar het principe bleef bestaan - het steenzout wordt ondergronds opgelost in water en als pekel door pijpleidingen naar de fabriek getransporteerd.
INDAMPEN
________
De pekel bevat nog enkel verontreinigingen, die in de pekelzuiverings-installaties langs scheikundige weg worden verwijderd. De dan verkregen zeer zuivere pekel wordt tenslotte naar de eigenlijke zoutfabriek gepompt. De zoutfabriek bestaat uit vier met elkaar verbonden en achter elkaar geschakelde indampapparaten die ongeveer 20 meter hoog zijn en een doorsnede hebben van 7 à 8 meter. In het eerste indampapparaat wordt pekel gevoerd, die door middel van stoom op het kookpunt wordt gebracht. Er verdampt hierdoor water, waardoor er uit de pekel zout wordt gevormd. De damp uit het eerste indampapparaat wordt weer gebruikt in het tweede apparaat. In dit tweede apparaat is hierdoor zowel de temperatuur als de druk lager. Ditzelfde herhaald zich in de derde en in het vierde indampapparaat, waarin de druk en de temperatuur steeds lager worden. De damp van het vierde (laatste) indampapparaat wordt opgevangen (gecondenseerd) in koelwater. Vanuit het laatste apparaat wordt het nog vochtige zout naar grote centrifuges gevoerd. Een klein deel wordt verder bewerkt tot konsumptiezout en in de verpakkingsafdeling gereed gemaakt voor verzending naar de afnemers, niet alleen in grote delen van Europa, maar ook in Afrika, Azië en Zuid-Amerika. Het grootste deel van het zout wordt los afgeleverd. Het wordt door andere bedrijven, vooral in Scandinavië, gebruikt als grondstof voor diverse chemische produkten. Bovendien wordt het toegepast als gladheidbestrijdingsmiddel (wegenzout).
INDELING
________
Wij kunnen diverse zoutsoorten onderscheiden. Er kan zowel een indeling worden gemaakt naar korrelgrootte als naar winnings-methode. Wanneer we bij het laatste beginnen, kunnen we een indeling in 3 hoofdgroepen maken, die ruwweg met de volgende kenmerken te karakteriseren zijn
Zeezout : Grove en onregelmatige korrel.
(natuurlijke indampmethode)
Licht verontreinigd. Bevat relatief veel vocht.
Zeezout bevat sporen van broom, calcium, jodium en magnesium.
Steenzout : Scherpe en onregelmatige korrel (mijnbouw).
Licht verontreinigd (calcium, magnesium e.d.)
Bevat geen vocht.
Vacuumzout: Minder scherpe, kleine regelmatige korrel (indampen van pekel in (vacuuminstallaties).
Geen verontreinigingen.
Bevat ongeveer 0,2% vocht.
Voor consumptiezout wordt de gewonnen pekel geraffineerd en gerekristalliseerd, zodat zuiver vacuumzout ontstaat.
Hierna wordt het gedroogd, zodat het vochtgehalte max. 0,2% bedraagt. Daar zout een hygroscopisch artikel is, wordt voor verdere verwerking in kleinverpakkingen een strooimiddel toegevoegd, zodat het zout niet zo snel vochtig wordt en strooibaar blijft. Voor de kleinverpakking, welke in de levensmiddelen-winkel te koop zijn, worden de diverse soorten uitgezeefd. Aan kleinverpakking wordt op de markt gebracht het keukenzout, thans zonder jodium onder het merk " Jozo ". Dit jodium is er sinds 1928 aan toegevoegd in een hoeveelheid van max.5 ppm per kg. In 1972 heeft het Ministerie van Volksgezondheid verzocht deze toevoeging te staken, daar men van mening is dat er in het totale voedingspakket voldoende Jodiumhoudende stoffen aanwezig zijn. De merknaam " Jozo " was zó bekend, dat men van genoemd ministerie toestemming heeft gekregen om deze merknaam te mogen blijven voeren met vermelding van " bevat geen Jodium meer ".
Verder wordt er geleverd in plastic bussen van 750 gram, geraffineerd zout, wat uitgezeefd is uit het geraffineerde zout, verpakt. Deze kwaliteiten zijn voor industriële doeleinden in 50 c.q. 25 kg verpakkingen en worden dan aangeduid als geraffineerd fijn zout, geraffineerd extra fijn zout of grofste korrel, geraffineerd zout.
Ingevolge het Broodbesluit levert men voor de bakkerij nog steeds zout met toevoeging van 0,47% Jodium. Dit wordt verkocht onder de merknaam Jobrozo.
Voor de vleesverwerkende industrie en de slagers wordt Colorozo geleverd, een product, waaraan 0,6% natriumnitriet wordt toegevoegd voor het behouden van de kleur van het vlees.
Naast het natuurzuivere zout worden er zoutsoorten in de handel gebracht die bestaan uit zout onder toevoeging van een of meer kruiden.
Enkele voorbeelden hiervan zijn:
Selderijzout: Tafelzout waaraan gemalen, gedroogde selderij is toegevoegd.
Knoflookzout: Tafelzout waaraan knoflookpoeder is toegevoegd.
Uienzout : Tafelzout waaraan uienpoeder is toegevoegd.
Lickory-salt: Tafelzout gerookt boven lockory-hout.
Het heeft een typische rooksmaak.